Niezbędny jest trójstopniowy system opieki perinatalnej – należy dołożyć wszelkich starań, by nie tylko funkcjonował, ale i odbywało się to we właściwy sposób.

Prof. dr hab. n. med. Mirosław Wielgoś, Rektor Warszawskiego Uniwestytetu Medycznego, Konsultant Krajowy w dziedzinie Perinatologii

Panie Profesorze, pełni Pan funkcję Konsultanta Krajowego w dziedzinie Perinatologii. Czym zajmuje się ta gałąź medycyny i jakie są jej główne cele? Ilu perinatologów mamy obecnie w Polsce?

Perinatologia to – mówiąc inaczej – medycyna matczyno-płodowa, której aktywność koncentruje się głównie na zagadnieniach związanych z szeroko pojętą diagnostyką i terapią prenatalną oraz opieką nad kobietami z najbardziej powikłanymi ciążami. Jest to niezwykle prężnie rozwijająca się dziedzina wiedzy medycznej, wykorzystująca najnowsze zasoby medyczne i techniczne. Ideą wykreowania takiej specjalności była poprawa jakości opieki okołoporodowej – przybywa nam dzięki temu specjalistów, rekrutujących się spośród ginekologów-położników, przygotowanych najlepiej jak to tylko możliwe do opieki nad tak zwanymi trudnymi, czy problematycznymi ciążami. I to zarówno z punktu widzenia ciężarnej, jak i płodu. Obecnie w naszym kraju 91 osób posiada już specjalizację w dziedzinie perinatologii, a kolejne 61 osób jest jeszcze w trakcie szkolenia specjalizacyjnego, które trwa dwa lata.

Coraz więcej mówi się o istotności badań prenatalnych. Czym są i jaką rolę odgrywają w życiu i zdrowiu nienarodzonego dziecka? Czy polskie kobiety mają swobodny dostęp do diagnostyki prenatalnej?

Badania prenatalne to bardzo szeroki temat – praktycznie rzecz biorąc, możemy do nich zaliczyć całą diagnostykę, wykonywaną u ciężarnej w przebiegu ciąży. Z reguły jednak mówiąc o badaniach prenatalnych, mamy na myśli te badania, które – wykonane we właściwy sposób – umożliwiają wykrycie nieprawidłowości anatomicznych (tj. wad wrodzonych) oraz zaburzeń genetycznych u płodu oraz wczesną diagnostykę istotnych powikłań ciąży, takich jak stan przedrzucawkowy czy wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrastania płodu (IUGR). Bardzo ważnym elementem diagnostyki prenatalnej jest zasada jej powszechności i przesiewowy charakter – chodzi o to, aby jak najszerszy wachlarz badań został wykonany u każdej ciężarnej. Tylko taki model zapewnia największą wykrywalność wszelkiego rodzaju nieprawidłowości oraz wychwytywanie pacjentek z tak zwanych grup ryzyka wystąpienia konkretnych powikłań ciąży, takich jak nadciśnienie tętnicze, cukrzyca ciążowa, makrosomia, IUGR, poród przedwczesny i wiele innych. Osobny rozdział stanowi właściwa opieka nad ciążami wielopłodowymi – szczególnie ciążami bliźniaczymi, których jest najwięcej. Właściwe i odpowiednio wczesne rozpoznanie takiej ciąży oraz precyzyjne określenie jej typu (np. jedno – lub dwukosmówkowa, jedno – lub dwuowodniowa, bliźnięta niecałkowicie rozdzielone i in.) zapewnia objęcie konkretnej pacjentki prawidłową opieką, na poziomie adekwatnym do zdiagnozowanej sytuacji. Badania prenatalne opierają się głównie na ocenie ultrasonograficznej oraz analizie określonych markerów biochemicznych. Dzięki temu, w sposób zupełnie nieinwazyjny i bezpieczny zarówno dla matki jak i dla płodu, możemy określić ryzyko wystąpienia określonych powikłań ciąży oraz nieprawidłowości genetycznych u płodu, a także jesteśmy w stanie wykrywać obecność różnorodnych wad rozwojowych. Pozwala nam to zaplanować dalszy sposób opieki nad ciężarną, u której zdiagnozowano problem lub wysoko oceniono ryzyko jego wystąpienia. W takich przypadkach możemy rozszerzyć diagnostykę o metody inwazyjne, a w niektórych przypadkach przeprowadzić leczenie wewnątrzmaciczne, a więc jeszcze przed narodzinami dziecka. W tych sytuacjach, kiedy terapia prenatalna jest niemożliwa, wiedza na temat obecności konkretnych nieprawidłowości jest również niezwykle przydatna – zarówno w aspekcie ustalenia sposobu porodu, jak również miejsca i czasu jego przeprowadzenia. Polskie kobiety mają na szczęście zapewniony dobry dostęp do badań prenatalnych – zwłaszcza poprzez regulacje, dotyczące wykonywania badań ultrasonograficznych. Ważne jest jednak, aby badania te były wykonywane we właściwy sposób, zgodnie z obowiązującymi standardami. Narodowy Fundusz Zdrowia refunduje pewien zakres badań prenatalnych u kobiet z tzw. podwyższonych grup ryzyka, obejmujących przede wszystkim ciężarne powyżej 35 roku życia, kobiety, u których w poprzednich ciążach wystąpiły nieprawidłowości strukturalne bądź genetyczne oraz u nosicielek określonych zaburzeń. W zakres ten wchodzą także badania inwazyjne, takie jak amniopunkcja czy biopsja kosmówki, dzięki którym możliwa jest bezpośrednia ocena kariotypu z pobranego materiału płodowego. Szeroko dostępne na polskim rynku są także nowoczesne badania wolnego DNA płodowego, jednakże są one kosztowne (cena w zależności od rodzaju testu ok. 2500 zł) i – niestety – w żadnych wskazaniach nie refundowane przez system opieki zdrowotnej.

Jak wygląda poziom terapii płodu w Polsce na tle innych europejskich krajów? Jakie najbardziej innowacyjne zabiegi wewnątrzmaciczne przeprowadza się obecnie w naszym kraju?

Polska może naprawdę poszczycić się wielkimi osiągnięciami jeżeli chodzi o terapię płodu. Wykonujemy w naszych ośrodkach praktycznie wszystkie zabiegi z zakresu terapii prenatalnej, jakie są obecnie dostępne na świecie. Poczynając od najprostszych, takich jak wewnątrzmaciczne transfuzje krwi, zakładanie shuntów pęcherzowo-owodniowych, drenaż opłucnej aż do bardziej skomplikowanych, takich jak laserowa obliteracja wewnątrzłożyskowych anastomoz naczyniowych w zespole przetoczenia pomiędzy płodami w ciąży bliźniaczej jednokosmówkowej (TTTS), plastyka balonowa zastawek serca, balonowa okluzja tchawicy u płodów z wrodzoną przepukliną przeponową czy też korekcja przepukliny oponowo rdzeniowej w przypadku rozszczepu kręgosłupa płodu – zarówno metodą otwartą, jak i małoinwazyjną metodą fetoskopową. Dzięki temu polskie kobiety nie muszą obecnie – tak jak to było kilka/kilkanaście lat temu – jeździć po świecie i szukać pomocy w zagranicznych centrach perinatologicznych. Nasze ośrodki, takie jak Warszawa, Gdańsk, Łódź czy Bytom, umożliwiają ich wykonanie niemalże na miejscu.

Jakie są największe problemy i wyzwania współczesnej perinatologii?

Największym wyzwaniem współczesnej perinatologii jest zapewnienie dostępu do wszelkich jej zdobyczy wszystkim kobietom ciężarnym – oczywiście najlepiej, aby odbywało się to bez konieczności ponoszenia kosztów. Upowszechnianie coraz szerszego zakresu badań, a przez to zwiększenie szans na wykrywanie poszczególnych nieprawidłowości lub chociażby ocena ryzyka ich wystąpienia, pozwolą jeszcze bardziej poprawić poziom opieki okołoporodowej i zapewnić bezpieczeństwo naszym pacjentkom. Inwestycja w rozwój perinatologii na pewno się opłaci – nawet, jeśli konieczne są do tego istotne nakłady finansowe.

Podobne posty