Szczepienia ochronne są najskuteczniejszą metodą ochrony przed groźnymi chorobami. Jej zakres oraz realizacja programu szczepień ochronnych zależy od świadomości rodziców.

Szczepionki są produktami leczniczymi, których celem jest wytworzenie swoistej odpowiedzi immunologicznej w stosunku do antygenów w nich zawartych. Wynikiem tego jest ochrona przed zachorowaniem na chorobę zakaźną, przeciwko której jest wykonywane szczepienie. Zastosowanie  szczepionek odbywa się po rygorystycznych, kilkuletnich badaniach klinicznych, oceniających ich bezpieczeństwo i skuteczność. Organizm ludzki może odpowiadać na miliony antygenów, szczepionki wykorzystują jedynie < 1promila zdolności reagowania układu immunologicznego.

Zgodnie ze standardami opieki medycznej nad noworodkiem w Polsce  dzieci nowonarodzone należy szczepić przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (HBV) i gruźlicy.

Immunizacja szczepionką przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B jest najskuteczniejszą prewencją zachorowania. Do zakażenia wirusem może dojść w trakcie porodu [u matek HBsAg (+)], przez ekspozycję na krew lub płyny ustrojowe z obecnością wirusa. Zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B (HBV) jest szczególnie groźne w niemowlęctwie lub dzieciństwie,  ponieważ zwiększa ryzyko przewlekłego zapalenia wątroby. Około 25% chorych z przewlekłym zapaleniem wątroby, do którego doszło w niemowlęctwie (często przebiegającego asymptomatycznie),  umiera przedwcześnie z powodu marskości wątroby lub raka wątroby. Skuteczność pełnego szczepienia przeciwko wystąpieniu pierwotnego raka wątroby wynosi 84%.

Szczepionka jest bezpieczna, najczęstszym działaniem niepożądanym jest ból w miejscu podania, ustępujący w ciągu 2dni  (3-29%), zaczerwienienie, obrzęk, stwardnienie  (3%), wzrost ciepłoty ciała (1-6%). Przeciwwskazaniem do szczepienia jest jedynie uczulenie na substancję czynną lub którykolwiek z pozostałych składników

Szczepienie przeciwko gruźlicy

Zakażenie prątkiem gruźlicy zwykle rozprzestrzenia się drogą oddechową, a dzieci najczęściej zarażają się w wyniku kontaktu z chorym.

Zgodnie z zaleceniami WHO można zaprzestać obowiązkowych szczepień BCG , jeżeli zapadalność na gruźlicę jest mniejsza  < 5/100tys, w Polsce systematycznie zmniejsza się ilość zachorowań, ale nadal jest za duża, w ubiegłym roku wynosiła 15/100tys.

Szczepionka BCG podawana zdrowym dzieciom jest bezpieczna, chroni dziecko przed najcięższymi postaciami gruźlicy (postacią rozsianą i  zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu, ze skutecznością 80%). W Polsce w 2017rok nie zarejestrowano zachorowań na gruźlicze zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu u dzieci do 14 lat.

Po  podaniu BCG, bezpośrednio po szczepieniu pojawia się pęcherzyk, który znika po kilku minutach. W następnych 2-3 dobach  może się pojawić czerwonawy guzek (naciek) o średnicy kilku milimetrów, szybko ustępujący, po 2-3 tygodniach powstaje naciek (stwardnienie), który utrzymuje się przez kilka tygodni (na jego szczycie zwykle tworzy się ropny pęcherzyk (krostka), a następnie owrzodzenie . Pojawienie się tego odczynu nie wymaga zakładania opatrunku ani plastra, a dziecko można normalnie kąpać, po 2-3 miesiącach goi się samoistnie, często pozostawiając bliznę o średnicy 3-10 mm.

U niektórych dzieci przez kilka, a nawet kilkanaście miesięcy po szczepieniu obserwuje się  powiększenie węzłów chłonnych pod pachą po stronie szczepienia. Objaw ten nie wymaga leczenia i nie powinien budzić niepokoju rodziców. Odczyny poszczepienne po podaniu szczepionki BCG są niebolesne i w większości przypadków ulegają samowyleczeniu.

Uogólnione zakażenie prątkiem  występuje bardzo rzadko i prawie wyłącznie u osób z niedoborami odporności (w Polsce w ciągu ostatnich 5 lat odnotowano 10 zgłoszeń).

Przeciwwskazaniem do szczepienia BCG są: masa ciała < 2000g, ciężkie niedobory odporności, wady serca (stożka tętniczego), zakażenie u matki wirusem HIV. Wrodzone niedobory odporności występują bardzo rzadko (1-2/1000urodzeń ) i zwykle nie ujawniają się w okresie noworodkowym, dlatego szczególnie ważny jest wywiad rodzinny, dotyczący bliskich krewnych dziecka.

lek. Krystyna Polak Klinika Neonatologii i Intensywnej Terapii Noworodka IMiD

Podobne posty